Η βρογχιολίτιδα αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες νοσηλείας βρεφών κατά τους χειμερινούς μήνες στα παιδιατρικά νοσοκομεία. Πρόκειται για μια ιογενή λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος που σε βρέφη και μικρά παιδιά χαρακτηριστικά προσβάλλει τα μικρά βρογχιόλια των πνευμόνων, προκαλώντας φλεγμονή και απόφραξη με βλέννη. Ο κύριος υπεύθυνος ιός είναι ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV), ο οποίος απομονώθηκε για πρώτη φορά το 1956 και παραμένει η κυριότερη αιτία οξέων αναπνευστικών λοιμώξεων σε παιδιά κάτω των 5 ετών. Η επιδημιολογία της νόσου παρουσιάζει εποχική έξαρση, με τα περισσότερα κρούσματα να εμφανίζονται μεταξύ Οκτωβρίου και Μαρτίου στο βόρειο ημισφαίριο.

Σημαντικά στοιχεία για τον RSV

• O RSV- αναπνευστικός συγκυτιακός ιός αποτελεί μία από τις πιο συχνές αιτίες οξείας λοίμωξης του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος σε παιδιά παγκοσμίως, ενώ προκαλεί σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα και σε ηλικιωμένους.
• Κάθε χρόνο η νόσηση οδηγεί σε 3.6 εκατ. νοσηλείες σε παιδιά κάτω των πέντε ετών, με τα 1,4 εκατομμύρια από αυτές να αφορούν βρέφη ηλικίας 0-6 μηνών.
• Υπάρχουν τρία αδειοδοτημένα προϊόντα ανοσοποίησης που ενισχύουν την πρόληψη της νόσου σε βρέφη, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Τα δύο αφορούν σε μονοκλωνικά αντισώματα μακράς δράσης που χορηγούνται αμέσως μετά τον τοκετό και ένα εμβόλιο που χορηγείται σε εγκύους στο τελευταίο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.
• Υπάρχουν διαθέσιμα 3 αδειοδοτημένα εμβόλια για την πρόληψη του RSV που χορηγούνται σε ηλικιωμένους και ενήλικες με συγκεκριμένα υποκείμενα νοσήματα, όπως καρδιαγγειακά ή πνευμονολογικά νοσήματα.

Τα συμπτώματα της βρογχιολίτιδας δεν είναι εύκολο να διαχωριστούν από άλλες ιογενείς αναπνευστικές λοιμώξεις. Συνήθως εμφανίζονται 4 έως 6 ημέρες μετά την έκθεση στον ιό. Σε υγιείς ενήλικες και μεγαλύτερα παιδιά, ο RSV προκαλεί συνήθως ήπια συμπτώματα όπως:

• ρινική συμφόρηση
• καταρροή
• ξηρό βήχα
• χαμηλό πυρετό
• πονόλαιμο
• φτέρνισμα
• πονοκέφαλο
• κόπωση

Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά αρχικά παρουσιάζουν ρινική συμφόρηση, καταρροή και βήχα, ενώ 3^η-5^η ημέρα νόσου ενδέχεται να παρατηρηθεί επιδείνωση εφόσον η λοίμωξη  προχωρήσει στο κατώτερο αναπνευστικό σύστημα και προκαλέσει βρογχιολίτιδα ή πνευμονία.

Η επιδείνωση παρουσιάζεται με εικόνα δυσχέρειας στην αναπνοή και δυσκολίας στη σίτιση. Η δυσχέρεια στην αναπνοή εκδηλώνεται με ταχύπνοια (γρήγορη και ρηχή αναπνοή), εισολκές στο θώρακα (τράβηγμα του δέρματος μεταξύ των πλευρών ή ψηλά στο στέρνο) και συριγμό στην εκπνοή, ενώ η δυσκολία στη σίτιση με μειωμένη λήψη υγρών και πιθανώς επακόλουθη αφυδάτωση. Μπορεί να συνυπάρχει πυρετός που είναι συνήθως χαμηλός.

Σε βαρύτερες περιπτώσεις μπορεί να παρουσιαστεί ωχρότητα, κυάνωση (μπλε χρώμα στο δέρμα λόγω έλλειψης οξυγόνου) και κόπωση ή υπνηλία.

Οι γονείς πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και να παρακολουθούν στενά τα συμπτώματα, καθώς σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί άμεση ιατρική παρέμβαση. Η πλειοψηφία των ασθενών αναρρώνει πλήρως μετά από μία έως δύο εβδομάδες, αν και ορισμένα συμπτώματα όπως ο βήχας ενδέχεται να παραμείνουν για τρεις έως τέσσερις εβδομάδες.

Τα συμπτώματα της RSV λοίμωξης μπορεί να είναι σοβαρότερα σε ηλικιωμένους και ενήλικες με υποκείμενα νοσήματα όπου η λοίμωξη μπορεί συχνότερα να επιπλακεί με πνευμονία.

Ο RSV είναι ένας ιός που μεταδίδεται εξαιρετικά εύκολα από άτομο σε άτομο μέσω σταγονιδίων που εκτοξεύονται στον αέρα όταν κάποιος βήχει ή φτερνίζεται. Εισέρχεται στον οργανισμό μέσω του βλεννογόνου των ματιών, της μύτης και του στόματος. Επιπλέον, η μετάδοση μπορεί να γίνει μέσω άμεσης επαφής όπως η χειραψία ή το άγγιγμα κοινών αντικειμένων, καθώς ο ιός μπορεί να επιβιώσει για πολλές ώρες σε διάφορες επιφάνειες και να παραμείνει εξίσου μεταδοτικός.

Τα περισσότερα παιδιά έχουν ήδη εκτεθεί στον ιό μέχρι την ηλικία των δύο ετών, ωστόσο ο RSV δεν αφήνει μόνιμη ανοσία. Συνεπώς η επαναλοίμωξη είναι δυνατή, ειδικά σε βρέφη και παιδιά που συχνάζουν σε παιδικό σταθμό ή σχολείο. Ευτυχώς, οι επόμενες λοιμώξεις τείνουν να είναι ηπιότερες από την πρώτη.

Παρότι υπάρχουν παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για σοβαρή νόσο, η πλειοψηφία των παιδιών που χρειάζονται νοσηλεία στις αναπτυγμένες χώρες είναι υγιή κατά τα άλλα βρέφη. Ωστόσο, από σοβαρές επιπλοκές κινδυνεύουν περισσότερο τα βρέφη κάτω των τριών μηνών, τα πρόωρα βρέφη, τα παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες ή χρόνιες πνευμονοπάθειες, οι ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς, τα παιδιά με νευρομυϊκές διαταραχές και οι ηλικιωμένοι άνω των 60 ετών. Επίσης, το παθητικό κάπνισμα αποδεδειγμένα αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για σοβαρή RSV λοίμωξη που χρειάζεται νοσηλεία, ενώ αντίθετα ο μητρικός θηλασμός ενθαρρύνεται ιδιαίτερα, καθώς προστατεύει από τον κίνδυνο νοσηλείας λόγω βρογχιολίτιδας τον πρώτο χρόνο ζωής.

Η διάγνωση της βρογχιολίτιδας γίνεται κλινικά από τον παιδίατρο μέσω της καταγραφής των συμπτωμάτων και της φυσικής εξέτασης του παιδιού. Κατά την κλινική εξέταση, ο γιατρός με επισκόπηση ελέγχει τη γενική κατάσταση του παιδιού και τον βαθμό αναπνευστικής δυσχέρειας και ακροάζεται τους πνεύμονες με στηθοσκόπιο για να εντοπίσει χαρακτηριστικά ακροαστικά ευρήματα που υποδηλώνουν βρογχιολίτιδα.

Στα νοσοκομεία χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια τεστ ανίχνευσης του RSV που βοηθούν τόσο στη διάγνωση αλλά και στην τήρηση μέτρων αποφυγής μετάδοσης ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων. Η ευρεία εφαρμογή των τεχνικών ανίχνευσης αντιγόνων κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 οδήγησε στην εξοικείωση του πληθυσμού με αυτά και στην εμπειρική χρήση τους και στην κοινότητα.

Στα φαρμακεία είναι πλέον διαθέσιμα ειδικά κιτ που περιέχουν τεστ ταχείας ανίχνευσης του RSV, τα οποία μπορούν να πραγματοποιηθούν και στο σπίτι.

Ωστόσο, σε περίπτωση ανησυχητικών συμπτωμάτων ή επιμονής ακόμη και ελαφρότερων συμπτωμάτων απαιτείται άμεση επικοινωνία με τον γιατρό.

Η θεραπεία για τον RSV πραγματοποιείται είτε στο σπίτι είτε στο νοσοκομείο αναλόγως της κλινικής εικόνας του ασθενούς και της βαρύτητας της νόσου.

Αντιμετώπιση στο σπίτι

Τα βρέφη με ήπια συμπτώματα βρογχιολίτιδας μπορούν να αντιμετωπιστούν στο σπίτι, εφόσον οι φροντιστές τους είναι αξιόπιστοι και έχουν τη δυνατότητα να μεταβούν άμεσα σε νοσοκομείο αν χρειαστεί. Η ήπια βρογχιολίτιδα είναι αυτοπεριοριζόμενη νόσος και τα βρέφη αυτά θα αναρρώσουν άριστα με την κατάλληλη υποστηρικτική θεραπεία και παρακολούθηση.

Η υποστηρικτική θεραπεία στο σπίτι περιλαμβάνει τη διατήρηση επαρκούς ενυδάτωσης και ικανοποιητικής σίτισης με μικρά και συχνά γεύματα. Ο μητρικός θηλασμός ενθαρρύνεται ιδιαίτερα, καθώς είναι γνωστό ότι ο θηλασμός (ακόμα και η μικτή σίτιση σε σύγκριση με αποκλειστική σίτιση με φόρμουλα) μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο νοσηλείας λόγω βρογχιολίτιδας τον πρώτο χρόνο ζωής. Επίσης, η τακτική αποσυμφόρηση των ρινικών εκκρίσεων με φυσιολογικό ορό βοηθά στην αναπνοή και τη σίτιση, καθώς η αναπνοή των βρεφών είναι υποχρεωτικά ρινική.

Για τα βρέφη με ήπια βρογχιολίτιδα που αντιμετωπίζονται στο σπίτι, δεν συστήνεται και δεν ενδείκνυται να χρησιμοποιηθεί καμία φαρμακευτική θεραπεία. Δεν υπάρχει κανένα φάρμακο που μπορεί να προλάβει την εξέλιξη της βρογχιολίτιδας, ώστε να αποτρέψει την επιδείνωση του βρέφους. Έτσι, δεν έχει καμία θέση στην κοινότητα η χρήση εισπνεόμενων βρογχοδιασταλτικών ή κορτικοστεροειδών, αλλά ούτε και η χορήγηση αντιβιοτικών όταν δεν υπάρχουν ευρήματα βακτηριακής λοίμωξης.

Οι γονείς πρέπει να εκπαιδευτούν ώστε να αναγνωρίζουν τα κλινικά σημεία επιδείνωσης στο παιδί τους, όπως μη ανοχή από του στόματος γευμάτων, λήψη λιγότερου από το μισό του συνολικού όγκου ημερήσιων αναγκών σε υγρά, μειωμένη διούρηση, σημεία αναπνευστικής δυσχέρειας, κακή γενική κατάσταση, ωχρότητα ή κυάνωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται άμεση επικοινωνία με τον παιδίατρο ή μετάβαση στο νοσοκομείο.

Αντιμετώπιση στο νοσοκομείο

Τα βρέφη με μέτρια προς σοβαρά συμπτώματα βρογχιολίτιδας συνήθως απαιτούν ενδονοσοκομειακή αντιμετώπιση. Ο ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας και στο νοσοκομειακό περιβάλλον παραμένει η υποστηρικτική προσέγγιση με δύο κύριους άξονες: την υποστήριξη του αναπνευστικού και της σίτισης των ασθενών. Η υποστήριξη αυτή είναι καθοριστική μέχρι ο ιός να παρέλθει από τον οργανισμό και γίνεται με χορήγηση οξυγόνου για όσο και με όποιον τρόπο χρειάζεται (ρινικά σωληνάρια ή άλλες συσκευές οξυγονοθεραπείας) και η διασφάλιση επαρκούς σίτισης/ ενυδάτωσης (με ρινογαστρικό καθετήρα ή ενδοφλέβια υγρά) χωρίς να επιβαρύνεται το αναπνευστικό.

Εφόσον δεν υπάρχουν ειδικά αντιικά φάρμακα για τον RSV, η πρόληψη παραμένει κομβικής σημασίας. Η συστηματική τήρηση κανόνων υγιεινής, όπως η υγιεινή των χεριών και ο αερισμός των χώρων, παραμένει αποτελεσματικό και ανέξοδο μέτρο προφύλαξης.

Το παθητικό κάπνισμα αποδεδειγμένα αυξάνει τον κίνδυνο για σοβαρή RSV λοίμωξη, επομένως, τα μέτρα για την αποφυγή του δευτεροπαθούς καπνίσματος και οι ισχυρές συστάσεις για διακοπή του καπνίσματος των γονιών αποτελούν σημαντικά μέτρα προφύλαξης έναντι του RSV. Επίσης, ο θηλασμός μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο νοσηλείας λόγω βρογχιολίτιδας τον πρώτο χρόνο ζωής και θα πρέπει να ενθαρρύνεται.

Εμβόλια για τον RSV:

Το μονοκλωνικό αντίσωμα Palivizumab χορηγείται εδώ και χρόνια σε πέντε διαδοχικές μηνιαίες δόσεις κατά τους χειμερινούς μήνες σε πρόωρα βρέφη που πληρούν τα κριτήρια εμβολιασμού.

Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί νέα εμβόλια που αλλάζουν θεαματικά την πρόληψη της βρογχιολίτιδας.

Τα βρέφη μπορούν πλέον να προστατευτούν έναντι του RSV με δύο τρόπους: Είτε με τον εμβολιασμό της μητέρας, ο οποίος διενεργείται μετά τη 32^η εβδομάδα κύησης στις έγκυες με αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού κατά την περίοδο εποχικής έξαρσης του RSV (1^η Νοεμβρίου – 31^η Μαρτίου) είτε μέσω της χορήγησης νιρσεβιμάμπης στο νεογνό που είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα μακράς δράσης για την πρόληψη της λοίμωξης από τον RSV. Μια δόση καλύπτει για όλο το διάστημα έξαρσης του ιού.

Η χρήση της νιρσεβιμάμπης έχει εγκριθεί από τον οργανισμό FDA στις ΗΠΑ από το 2023, από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων από το 2022 και έχει ενσωματωθεί από φέτος (2025) στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών της χώρας μας. Χορηγείται δωρεάν σε όλα τα νεογνά που γεννιούνται κατά την εποχική έξαρση του RSV (1^η Νοεμβρίου – 31^η Μαρτίου), εφόσον δεν εμβολιάστηκε η μητέρα κατά τη κύηση ή εμβολιάστηκε αλλά μεσολάβησε διάστημα λιγότερο από 2 εβδομάδες μέχρι τον τοκετό.

Τα εμβόλια αυτά αναμένεται να αλλάξουν την καθημερινότητα της παιδιατρικής πράξης τους χειμερινούς μήνες, αφού η χρήση τους σε άλλες χώρες φαίνεται ότι μείωσε σημαντικά τις εισαγωγές βρεφών κάτω του ενός έτους για βρογχιολίτιδα.

Για τους ηλικιωμένους 60 ετών και άνω και τους ενήλικες με υποκείμενα καρδιαγγειακά ή πνευμονολογικά νοσήματα υπάρχουν επίσης δύο αδειοδοτημένα εμβόλια για την πρόληψη του RSV που συστήνονται για εποχικό εμβολιασμό με μία δόση. Ο θεράπων γιατρός είναι ο αρμόδιος να συμβουλεύσει αν ενδείκνυνται ή αν χρειάζονται αυτές οι επιλογές για κάθε συγκεκριμένη περίπτωση.

Είναι εξαιρετικά σημαντικό οι γονείς να γνωρίζουν πότε πρέπει να αναζητήσουν άμεση ιατρική βοήθεια. Θα πρέπει να καλέσουν άμεσα τον θεράποντα παιδίατρο ή να μεταβούν άμεσα στο νοσοκομείο αν παρατηρήσουν ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω σοβαρά συμπτώματα που ενδέχεται να είναι απειλητικά για τη ζωή του παιδιού.

Ειδικότερα, άμεση ιατρική παρέμβαση απαιτείται όταν το παιδί παρουσιάζει δυσκολία στην αναπνοή, ταχύπνοια (γρήγορη και ρηχή αναπνοή) με ή χωρίς συριγμό, όταν αρνείται ή δεν ανέχεται τη σίτιση από το στόμα, όταν έχει μειωμένη διούρηση που μπορεί να υποδηλώνει αφυδάτωση, όταν είναι ιδιαίτερα ληθαργικό, όταν παρουσιάζει κυάνωση (δηλαδή μπλε χρώμα στα χείλη ή στο δέρμα λόγω έλλειψης οξυγόνου) και όταν παρουσιάζει υψηλό πυρετό ή επιδείνωση των συμπτωμάτων. Όλα τα παραπάνω είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά όταν πρόκειται για βρέφος κάτω των τριών μηνών.

Κατευθυντήριες Οδηγίες: Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP, 2014), National Institute for Health and Care Excellence – NICE (2021), Καναδική Παιδιατρική Εταιρεία (2014, αναθεώρηση 2021), Αυστραλιανές Οδηγίες για τη Βρογχιολίτιδα (2019, αναθεώρηση 2025).

Διεθνείς Οργανισμοί: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) – Δεδομένα για RSV, πρόληψη και επιδημιολογία.

Βασικές Επιστημονικές Μελέτες:

Piedimonte G, Perez MK. Respiratory Syncytial Virus Infection and Bronchiolitis. Pediatrics In Review. 2014;35(12):519–30.

Li Y, Wang X, Blau DM, et al. Global, regional, and national disease burden estimates of acute lower respiratory infections due to respiratory syncytial virus in children younger than 5 years in 2019: a systematic analysis. Lancet 2022; 399:2047 – 2064.

Munro APS, Martinón-Torres F, Drysdale SB, Faust SN. The disease burden of respiratory syncytial virus in Infants. Curr Opin Infect Dis. 2023 Oct 1;36(5):379-384.

Murray J, Bottle A, Sharland M, et al. Risk factors for hospital admission with RSV bronchiolitis in England: a population-based birth cohort study. PLoS One. 2014 Feb 26. 9(2): e89186.

Kirolos A, Manti S, Blacow R, Tse G, Wilson T, Lister M, et al; A Systematic Review of Clinical Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Bronchiolitis. J Infect Dis. 2020 Oct 7;222 (Suppl 7):S672-S679.

Alharbi AS, Al-Hindi MY, Alqwaiee M, et al. Saudi Initiative of Bronchiolitis Diagnosis, Management, and Prevention 2024 updated consensus on the prevention of respiratory syncytial virus. Ann Thorac Med. 2024 Jul-Sep;19(3):190-200.

Hammitt LL, Dagan R, Yuan Y, et al for the MELODY study group.. Nirsevimab for Prevention of RSV in Healthy Late-Preterm and Term Infants. N Engl J Med. 2022; 386:837-846

Drysdale S.B, Cathie K, Flamein F et al for the HARMONIE study group. Nirsevimab for Prevention of Hospitalizations Due to RSV in Infants. N Engl J Med 2023;389:2425-35.

Ares-Gómez S, Mallah N, Santiago-Pérez MI et al on behalf of the NIRSE-GAL study group. Effectiveness and impact of universal prophylaxis with nirsevimab in infants against hospitalisation for respiratory syncytial virus in Galicia, Spain: initial results of a population – based longitudinal study. Lancet Infect Dis 2024 Lancet Infect Dis 2024;24(8):817-828

Simões EAF., Pahud BA., Madhi SA., et al. Efficacy, Safety, and Immunogenicity of the MATISSE (Maternal Immunization Study for Safety and Efficacy) Maternal Respiratory Syncytial Virus Prefusion F Protein Vaccine Trial. Obstet Gynecol 2025; 145(2): 157-167. DOI: 10.1097/AOG.0000000000005816

Real-World Effectiveness of a Bivalent Prefusion F Vaccine (RSVpreF) During Pregnancy to Prevent Hospitalization for Respiratory Syncytial Virus (RSV)- Associated Lower Respiratory Tract Illness in Infants from Birth to Six Months of Age: 2024 RSV Season Results from a Multicenter Test-Negative Case-Control Study Conducted in Argentina.

Γιατί είναι σημαντικό να προετοιμάσετε το φαρμακείο διακοπών;

Οι καλοκαιρινές διακοπές είναι περίοδος ξεκούρασης για όλη την οικογένεια. Παρόλα αυτά, ένας πυρετός, ένα τσίμπημα εντόμου, μια γαστρεντερίτιδα ή ένας μικροτραυματισμός μπορούν να εμφανιστούν απρόσμενα.
Η σωστή προετοιμασία δεν σημαίνει ότι θα αντικαταστήσετε τον παιδίατρό σας. Σημαίνει ότι θα έχετε άμεσα διαθέσιμα τα απαραίτητα, ώστε να αντιμετωπίσετε τα πρώτα συμπτώματα με ασφάλεια μέχρι να αξιολογηθεί το παιδί από γιατρό.

1. Φάρμακα για πυρετό και πόνο

Ο πυρετός αποτελεί έναν από τους συχνότερους λόγους ανησυχίας στις διακοπές.
Ένα σωστά οργανωμένο φαρμακείο πρέπει να περιλαμβάνει:

• Aντιπυρετικά/ αναλγητικά σκευάσματα σε κατάλληλη μορφή βάσει της ηλικίας:
  • Παρακεταμόλη (για βρέφη και παιδιά >2 μηνών) σιρόπι σε δόση ανά κιλό ή μασώμενα δίσκία/ διασπειρόμενα κοκκία/ αναβράζοντα δισκία για μεγαλύτερες ηλικίες
  • Ιβουπροφαίνη (για βρέφη και παιδιά >3 μηνών και βάρους άνω των 5 κιλών) σιρόπι σε δόση ανά κιλό ή αναβράζοντα κοκκία σε φακελάκια για    μεγαλύτερες ηλικίες
• Ψηφιακό θερμόμετρο μασχάλης ή αυτιού (για παιδιά άνω του έτους) με τα χωνάκια του
• Σύριγγες δοσολογίας (χωρίς τις βελόνες!)

Συμβουλή: Όταν πρόκειται για παιδιά, οι σύριγγες αποτελούν σημαντικό κομμάτι του φαρμακείου. Η δοσολογία στα παιδικά σιρόπια πρέπει να είναι ήδη υπολογισμένη από τον παιδίατρο με βάση το πρόσφατο βάρος του παιδιού (ή την ηλικία του), και να χορηγείται πάντοτε με σύριγγα και όχι με κουτάλι. Τηρήστε τις οδηγίες συντήρησης εάν πρόκειται για σιρόπια.

2. Αντιμετώπιση γαστρεντερικών διαταραχών

Οι γαστρεντερικές διαταραχές είναι αρκετά συχνές σε αλλαγή περιβάλλοντος και συχνά επιπλέκονται με αφδάτωση που αποτελεί σοβαρή κατάσταση.

Χρήσιμα εφόδια είναι:

• Ηλεκτρολυτικά διαλύματα από το στόμα (σε φακελάκια, υγρή μορφή ή μορφή γρανίτας!)
• Αντιδιαρροικά σκευάσματα κατάλληλα για παιδιά (κατά τη συμβουλή παιδιάτρου)
• Προβιοτικά κατάλληλα για παιδιά
• Σκευάσματα για αντιμετώπιση της ναυτίας στα ταξίδια, συμβουλευτείτε τον παιδίατρο σας.
• Σκευάσματα για αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας (σε φακελάκια για χρόνια χρήση ή υπόθετα για άμεση ανακούφιση)

Συμβουλή: Προτιμήστε μπουκαλάκι νερό σε μέρη με αμφίβολο δίκτυο και έχετε μαζί σας αντισηπτικό σπρέι ή μαντηλάκια χεριών (70% αιθανόλη) όπως και αντισηπτικά μαντηλάκια για επιφάνειες.

3. Αναπνευστικές λοιμώξεις

Το καλοκαίρι δεν αποκλείει τις ιώσεις.

Καλό είναι στο φαρμακείο σας να υπάρχουν:

• Φυσιολογικός ορός σε αμπούλες (ρινικές πλύσεις)
• Ρινικό spray ισότονο ή και υπέρτονο (για αποσυμφόρηση)
• Φυτικό σιρόπι για τον βήχα κατάλληλο για την ηλικία
• Καταπραϋντικό σπρέι για τον πονόλαιμο κατάλληλο για την ηλικία

Συμβουλή: Αν κάποιο παιδί έχει ιστορικό επεισοδίων αναπνευστικής δυσχέρειας ή άσθματος θα πρέπει να υπάρχουν στο φαρμακείο απαραιτήτως τα φάρμακα που χρησιμοποιεί συνήθως όπως εισπνεόμενη σαλβουταμόλη, εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή ή και κορτιζόνη σε σιρόπι κατόπιν πρόσφατων οδηγιών του παιδιάτρου.

4. Δέρμα και μάτια, προστασία από τον ήλιο

Η σωστή προστασία περιλαμβάνει:

• Αντηλιακό SPF 50 κατάλληλο για την ηλικία του παιδιού (σημειώστε την ημερομηνία ανοίγματος)
• Ενυδατική κρέμα (για μετά τον ήλιο/μπάνιο)
• Κρέμα αναπλαστική για ηλιακό έγκαυμα ή άλλα εγκαύματα
• Καπέλο με γείσο, μπλούζα με αντηλιακή προστασία, γυαλιά ηλίου με προστασία UV

Επιπλέον να έχετε μαζί σας:

• Κρέμα αλλαγής πάνας/ συγκάματος
• Αντιμυκητιασική αλοιφή (η ζέστη και η υγρασία ευνοούν την ανάπτυξη μυκήτων στις πτυχές)
• Αντιβιοτική αλοιφή για δερματικές μολύνσεις (μολυσμένα τσιμπήματα ή πληγές, σταφυλοκοκκικές δερματικές λοιμώξεις)
• Κολλύριο ή οφθαλμική αλοιφή με αντιβιοτικό ή αντιβιοτικό και κορτιζόνη

Συμβουλή: Βρεφάκια κάτω των 6 μηνών δεν θα πρέπει να εκτίθενται καθόλου στην ηλιακή ακτινοβολία και συνεπώς δεν συστήνονται αντηλιακές κρέμες. Σε περιπτώσεις που η έκθεση στον ήλιο είναι αναπόφευκτη μπορεί να εφαρμοστεί μικρή ποσότητα αντηλιακού κατάλληλου από τη γέννηση, με φυσικά (ανόργανα) φίλτρα, υψηλό δείκτη προστασίας και μετά από συμβουλή του παιδιάτρου σας.

5. Τσιμπήματα

Ένα μικρό τσίμπημα μπορεί να χαλάσει ολόκληρες διακοπές.
Χρήσιμα είναι:

• Εντομοαπωθητικά όπως λοσιόν, αφρός ή σπρέυ σιτρονέλλας ή εκχυλίσματος βοτάνων. Αποτελούν την πιο φυσική προφύλαξη ιδίως για τις πολύ μικρές ηλικίες. Απευθείας στο δέρμα εφαρμόζονται συνήθως σε ηλικία άνω του έτους. Εναλλακτικά, τσιρότο σιτρονέλλας σε ρούχα ή καρότσι/ κούνια
• Καταπραϋντικό τζελ για τσιμπήματα (after bite)
• Αμμωνία σε stick για τσιμπήματα
• Kρέμα με αντιβιοτικό και κορτιζόνη
• Αντιϊσταμινικό σιρόπι (οι δόσεις συνήθως ορίζονται βάσει ηλικίας) για χρήση σε πολλαπλά τσιμπήματα και έντονο κνησμό
• Μαγειρική σόδα (για διάλυμα 1:1 με θαλασσινό νερό  για μωβ μέδουσες)

Συμβουλή: Αν δεν γνωρίζουμε αν μπορούμε να εφαρμόσουμε το εντομοαπωθητικό προϊόν απευθείας στο δέρμα, μπορούμε να το εφαρμόσουμε είτε σε ένα πανάκι κοντά στο μωρό ή επάνω στα ρουχαλάκια του.

6. Αλλεργικές αντιδράσεις

Για παιδιά με γνωστό ιστορικό αλλεργιών θα πρέπει να υπάρχουν πάντα:

• Αντιϊσταμινικό σιρόπι (οι δόσεις συνήθως ορίζονται βάσει ηλικίας)
• Κορτιζόνη από το στόμα σιρόπι ή σταγόνες (μόνο με συνταγή παιδιάτρου)
• Αυτόματη συσκευή έγχυσης αδρεναλίνης (αν υπάρχει γνωστή αλλεργία κα κατόπιν συνταγής αλλεργιολόγου)

Συμβουλή: Να είστε προσεκτικοί με τις οδηγίες συντήρησης σε κάποια σιρόπια κορτιζόνης. Ελέγξτε ημερομηνίες λήξης στη συσκευή αδρεναλίνης.

7. Τραυματισμοί και πληγές

Από το φαρμακείο σας δεν πρέπει να λείπουν τα εξής ειδικά αν τα παιδιά είναι προσχολικής ή σχολικής ηλικίας:

• Αντισηπτικό σπρέι (τύπου οκτενιδίνης κτλ.) ή αντισηπτική κρέμα
• Αυτοκόλλητα επιθέματα διαφορετικών μεγεθών
• Ελαστικός επίδεσμος και βαμβακερός επίδεσμος Orthoban (προσωρινή σταθεροποίηση σε διαστρέμματα κτλ.)
• Αμπούλες με φυσιολογικό ορό (ξέπλυμα τραυμάτων)
• Κρέμα με άρνικα για μώλωπες/ αλουμινόνερο
• Γάζες απλές και αποστειρωμενες
• Αυτοκόλλητα ράμματα
• Παγοκύστη μιας χρήσης. Δεν απαιτεί ψυγείο. Μόλις ανοιχθεί ενεργοποιείται και διατηρεί τις ιδιότητές της για περίπου μισή ώρα.
  Είναι χρήσιμη σε ένα χτύπημα ή σε ένα τσίμπημα που πονάει. Θα πρέπει να τυλίγεται με πετσέτα πριν εφαρμοστεί στο δέρμα
• Τσιμπιδάκι (αφαίρεση κροτώνα/κεντριού μέλισσας/ αγκαθιών αχινού)
• Ψαλίδι με στρογγυλεμένες άκρες
• Γάντια μιας χρήσης (latex-free)

Συμβουλή: Είναι προτιμότερο να ΜΗΝ αφαιρέσετε μόνοι σας κρότωνα (τσιμπούρι) ή κεντρί από το δέρμα του παιδιού σας γιατί υπάρχει πιθανότητα να μην αφαιρεθεί σωστά αν δεν εφαρμοστεί κατάλληλη τεχνική. Απευθυνθείτε στο κοντινότερο κέντρο υγείας ή νοσοκομείο της περιοχής.  Επίσης, εάν ένα θλαστικό τραύμα έχει βάθος πάνω από 1,5 εκ., ή και μήκος πάνω από 2 εκ., δε σταματά να αιμορραγεί μετά από τοπική πίεση για 10 λεπτά  ή φαίνονται εσωτερικοί ιστοί είναι πολύ πιθανό να χρειάζεται ράμματα. Απευθυνθείτε στο κοντινότερο κέντρο υγείας ή (παιδιατρικό) νοσοκομείο.

8. Αποθήκευση και συντήρηση

Τα φάρμακα πρέπει να μεταφέρονται:

• σε δροσερό και ξηρό μέρος
• ποτέ μέσα σε αυτοκίνητο ή σε βαλίτσα που εκτίθεται στον ήλιο
• μέσα σε αδιάβροχη τσάντα
• με ελεγμένες τις ημερομηνίες λήξης

Ελέγξτε τα φύλλα οδηγιών και βεβαιωθείτε ότι πληρούνται οι οδηγίες συντήρησης των φαρμάκων που μεταφέρετε. Βεβαιωθείτε ότι το θερμόμετρο έχει μπαταρίες και ότι η συσκευή έγχυσης αδρεναλίνης (εφόσον χρειάζεται) είναι ενεργή.