Η βρογχιολίτιδα αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες νοσηλείας βρεφών κατά τους χειμερινούς μήνες στα παιδιατρικά νοσοκομεία. Πρόκειται για μια ιογενή λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος που σε βρέφη και μικρά παιδιά χαρακτηριστικά προσβάλλει τα μικρά βρογχιόλια των πνευμόνων, προκαλώντας φλεγμονή και απόφραξη με βλέννη. Ο κύριος υπεύθυνος ιός είναι ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV), ο οποίος απομονώθηκε για πρώτη φορά το 1956 και παραμένει η κυριότερη αιτία οξέων αναπνευστικών λοιμώξεων σε παιδιά κάτω των 5 ετών. Η επιδημιολογία της νόσου παρουσιάζει εποχική έξαρση, με τα περισσότερα κρούσματα να εμφανίζονται μεταξύ Οκτωβρίου και Μαρτίου στο βόρειο ημισφαίριο.

Σημαντικά στοιχεία για τον RSV

• O RSV- αναπνευστικός συγκυτιακός ιός αποτελεί μία από τις πιο συχνές αιτίες οξείας λοίμωξης του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος σε παιδιά παγκοσμίως, ενώ προκαλεί σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα και σε ηλικιωμένους.
• Κάθε χρόνο η νόσηση οδηγεί σε 3.6 εκατ. νοσηλείες σε παιδιά κάτω των πέντε ετών, με τα 1,4 εκατομμύρια από αυτές να αφορούν βρέφη ηλικίας 0-6 μηνών.
• Υπάρχουν τρία αδειοδοτημένα προϊόντα ανοσοποίησης που ενισχύουν την πρόληψη της νόσου σε βρέφη, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Τα δύο αφορούν σε μονοκλωνικά αντισώματα μακράς δράσης που χορηγούνται αμέσως μετά τον τοκετό και ένα εμβόλιο που χορηγείται σε εγκύους στο τελευταίο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.
• Υπάρχουν διαθέσιμα 3 αδειοδοτημένα εμβόλια για την πρόληψη του RSV που χορηγούνται σε ηλικιωμένους και ενήλικες με συγκεκριμένα υποκείμενα νοσήματα, όπως καρδιαγγειακά ή πνευμονολογικά νοσήματα.

Τα συμπτώματα της βρογχιολίτιδας δεν είναι εύκολο να διαχωριστούν από άλλες ιογενείς αναπνευστικές λοιμώξεις. Συνήθως εμφανίζονται 4 έως 6 ημέρες μετά την έκθεση στον ιό. Σε υγιείς ενήλικες και μεγαλύτερα παιδιά, ο RSV προκαλεί συνήθως ήπια συμπτώματα όπως:

• ρινική συμφόρηση
• καταρροή
• ξηρό βήχα
• χαμηλό πυρετό
• πονόλαιμο
• φτέρνισμα
• πονοκέφαλο
• κόπωση

Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά αρχικά παρουσιάζουν ρινική συμφόρηση, καταρροή και βήχα, ενώ 3^η-5^η ημέρα νόσου ενδέχεται να παρατηρηθεί επιδείνωση εφόσον η λοίμωξη  προχωρήσει στο κατώτερο αναπνευστικό σύστημα και προκαλέσει βρογχιολίτιδα ή πνευμονία.

Η επιδείνωση παρουσιάζεται με εικόνα δυσχέρειας στην αναπνοή και δυσκολίας στη σίτιση. Η δυσχέρεια στην αναπνοή εκδηλώνεται με ταχύπνοια (γρήγορη και ρηχή αναπνοή), εισολκές στο θώρακα (τράβηγμα του δέρματος μεταξύ των πλευρών ή ψηλά στο στέρνο) και συριγμό στην εκπνοή, ενώ η δυσκολία στη σίτιση με μειωμένη λήψη υγρών και πιθανώς επακόλουθη αφυδάτωση. Μπορεί να συνυπάρχει πυρετός που είναι συνήθως χαμηλός.

Σε βαρύτερες περιπτώσεις μπορεί να παρουσιαστεί ωχρότητα, κυάνωση (μπλε χρώμα στο δέρμα λόγω έλλειψης οξυγόνου) και κόπωση ή υπνηλία.

Οι γονείς πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και να παρακολουθούν στενά τα συμπτώματα, καθώς σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί άμεση ιατρική παρέμβαση. Η πλειοψηφία των ασθενών αναρρώνει πλήρως μετά από μία έως δύο εβδομάδες, αν και ορισμένα συμπτώματα όπως ο βήχας ενδέχεται να παραμείνουν για τρεις έως τέσσερις εβδομάδες.

Τα συμπτώματα της RSV λοίμωξης μπορεί να είναι σοβαρότερα σε ηλικιωμένους και ενήλικες με υποκείμενα νοσήματα όπου η λοίμωξη μπορεί συχνότερα να επιπλακεί με πνευμονία.

Ο RSV είναι ένας ιός που μεταδίδεται εξαιρετικά εύκολα από άτομο σε άτομο μέσω σταγονιδίων που εκτοξεύονται στον αέρα όταν κάποιος βήχει ή φτερνίζεται. Εισέρχεται στον οργανισμό μέσω του βλεννογόνου των ματιών, της μύτης και του στόματος. Επιπλέον, η μετάδοση μπορεί να γίνει μέσω άμεσης επαφής όπως η χειραψία ή το άγγιγμα κοινών αντικειμένων, καθώς ο ιός μπορεί να επιβιώσει για πολλές ώρες σε διάφορες επιφάνειες και να παραμείνει εξίσου μεταδοτικός.

Τα περισσότερα παιδιά έχουν ήδη εκτεθεί στον ιό μέχρι την ηλικία των δύο ετών, ωστόσο ο RSV δεν αφήνει μόνιμη ανοσία. Συνεπώς η επαναλοίμωξη είναι δυνατή, ειδικά σε βρέφη και παιδιά που συχνάζουν σε παιδικό σταθμό ή σχολείο. Ευτυχώς, οι επόμενες λοιμώξεις τείνουν να είναι ηπιότερες από την πρώτη.

Παρότι υπάρχουν παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για σοβαρή νόσο, η πλειοψηφία των παιδιών που χρειάζονται νοσηλεία στις αναπτυγμένες χώρες είναι υγιή κατά τα άλλα βρέφη. Ωστόσο, από σοβαρές επιπλοκές κινδυνεύουν περισσότερο τα βρέφη κάτω των τριών μηνών, τα πρόωρα βρέφη, τα παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες ή χρόνιες πνευμονοπάθειες, οι ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς, τα παιδιά με νευρομυϊκές διαταραχές και οι ηλικιωμένοι άνω των 60 ετών. Επίσης, το παθητικό κάπνισμα αποδεδειγμένα αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για σοβαρή RSV λοίμωξη που χρειάζεται νοσηλεία, ενώ αντίθετα ο μητρικός θηλασμός ενθαρρύνεται ιδιαίτερα, καθώς προστατεύει από τον κίνδυνο νοσηλείας λόγω βρογχιολίτιδας τον πρώτο χρόνο ζωής.

Η διάγνωση της βρογχιολίτιδας γίνεται κλινικά από τον παιδίατρο μέσω της καταγραφής των συμπτωμάτων και της φυσικής εξέτασης του παιδιού. Κατά την κλινική εξέταση, ο γιατρός με επισκόπηση ελέγχει τη γενική κατάσταση του παιδιού και τον βαθμό αναπνευστικής δυσχέρειας και ακροάζεται τους πνεύμονες με στηθοσκόπιο για να εντοπίσει χαρακτηριστικά ακροαστικά ευρήματα που υποδηλώνουν βρογχιολίτιδα.

Στα νοσοκομεία χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια τεστ ανίχνευσης του RSV που βοηθούν τόσο στη διάγνωση αλλά και στην τήρηση μέτρων αποφυγής μετάδοσης ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων. Η ευρεία εφαρμογή των τεχνικών ανίχνευσης αντιγόνων κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 οδήγησε στην εξοικείωση του πληθυσμού με αυτά και στην εμπειρική χρήση τους και στην κοινότητα.

Στα φαρμακεία είναι πλέον διαθέσιμα ειδικά κιτ που περιέχουν τεστ ταχείας ανίχνευσης του RSV, τα οποία μπορούν να πραγματοποιηθούν και στο σπίτι.

Ωστόσο, σε περίπτωση ανησυχητικών συμπτωμάτων ή επιμονής ακόμη και ελαφρότερων συμπτωμάτων απαιτείται άμεση επικοινωνία με τον γιατρό.

Η θεραπεία για τον RSV πραγματοποιείται είτε στο σπίτι είτε στο νοσοκομείο αναλόγως της κλινικής εικόνας του ασθενούς και της βαρύτητας της νόσου.

 

Αντιμετώπιση στο σπίτι

Τα βρέφη με ήπια συμπτώματα βρογχιολίτιδας μπορούν να αντιμετωπιστούν στο σπίτι, εφόσον οι φροντιστές τους είναι αξιόπιστοι και έχουν τη δυνατότητα να μεταβούν άμεσα σε νοσοκομείο αν χρειαστεί. Η ήπια βρογχιολίτιδα είναι αυτοπεριοριζόμενη νόσος και τα βρέφη αυτά θα αναρρώσουν άριστα με την κατάλληλη υποστηρικτική θεραπεία και παρακολούθηση.

Η υποστηρικτική θεραπεία στο σπίτι περιλαμβάνει τη διατήρηση επαρκούς ενυδάτωσης και ικανοποιητικής σίτισης με μικρά και συχνά γεύματα. Ο μητρικός θηλασμός ενθαρρύνεται ιδιαίτερα, καθώς είναι γνωστό ότι ο θηλασμός (ακόμα και η μικτή σίτιση σε σύγκριση με αποκλειστική σίτιση με φόρμουλα) μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο νοσηλείας λόγω βρογχιολίτιδας τον πρώτο χρόνο ζωής. Επίσης, η τακτική αποσυμφόρηση των ρινικών εκκρίσεων με φυσιολογικό ορό βοηθά στην αναπνοή και τη σίτιση, καθώς η αναπνοή των βρεφών είναι υποχρεωτικά ρινική.

Για τα βρέφη με ήπια βρογχιολίτιδα που αντιμετωπίζονται στο σπίτι, δεν συστήνεται και δεν ενδείκνυται να χρησιμοποιηθεί καμία φαρμακευτική θεραπεία. Δεν υπάρχει κανένα φάρμακο που μπορεί να προλάβει την εξέλιξη της βρογχιολίτιδας, ώστε να αποτρέψει την επιδείνωση του βρέφους. Έτσι, δεν έχει καμία θέση στην κοινότητα η χρήση εισπνεόμενων βρογχοδιασταλτικών ή κορτικοστεροειδών, αλλά ούτε και η χορήγηση αντιβιοτικών όταν δεν υπάρχουν ευρήματα βακτηριακής λοίμωξης.

Οι γονείς πρέπει να εκπαιδευτούν ώστε να αναγνωρίζουν τα κλινικά σημεία επιδείνωσης στο παιδί τους, όπως μη ανοχή από του στόματος γευμάτων, λήψη λιγότερου από το μισό του συνολικού όγκου ημερήσιων αναγκών σε υγρά, μειωμένη διούρηση, σημεία αναπνευστικής δυσχέρειας, κακή γενική κατάσταση, ωχρότητα ή κυάνωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται άμεση επικοινωνία με τον παιδίατρο ή μετάβαση στο νοσοκομείο.

Αντιμετώπιση στο νοσοκομείο

Τα βρέφη με μέτρια προς σοβαρά συμπτώματα βρογχιολίτιδας συνήθως απαιτούν ενδονοσοκομειακή αντιμετώπιση. Ο ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας και στο νοσοκομειακό περιβάλλον παραμένει η υποστηρικτική προσέγγιση με δύο κύριους άξονες: την υποστήριξη του αναπνευστικού και της σίτισης των ασθενών. Η υποστήριξη αυτή είναι καθοριστική μέχρι ο ιός να παρέλθει από τον οργανισμό και γίνεται με χορήγηση οξυγόνου για όσο και με όποιον τρόπο χρειάζεται (ρινικά σωληνάρια ή άλλες συσκευές οξυγονοθεραπείας) και η διασφάλιση επαρκούς σίτισης/ ενυδάτωσης (με ρινογαστρικό καθετήρα ή ενδοφλέβια υγρά) χωρίς να επιβαρύνεται το αναπνευστικό.

Εφόσον δεν υπάρχουν ειδικά αντιικά φάρμακα για τον RSV, η πρόληψη παραμένει κομβικής σημασίας. Η συστηματική τήρηση κανόνων υγιεινής, όπως η υγιεινή των χεριών και ο αερισμός των χώρων, παραμένει αποτελεσματικό και ανέξοδο μέτρο προφύλαξης.

Το παθητικό κάπνισμα αποδεδειγμένα αυξάνει τον κίνδυνο για σοβαρή RSV λοίμωξη, επομένως, τα μέτρα για την αποφυγή του δευτεροπαθούς καπνίσματος και οι ισχυρές συστάσεις για διακοπή του καπνίσματος των γονιών αποτελούν σημαντικά μέτρα προφύλαξης έναντι του RSV. Επίσης, ο θηλασμός μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο νοσηλείας λόγω βρογχιολίτιδας τον πρώτο χρόνο ζωής και θα πρέπει να ενθαρρύνεται.

Εμβόλια για τον RSV:

Το μονοκλωνικό αντίσωμα Palivizumab χορηγείται εδώ και χρόνια σε πέντε διαδοχικές μηνιαίες δόσεις κατά τους χειμερινούς μήνες σε πρόωρα βρέφη που πληρούν τα κριτήρια εμβολιασμού.

Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί νέα εμβόλια που αλλάζουν θεαματικά την πρόληψη της βρογχιολίτιδας.

Τα βρέφη μπορούν πλέον να προστατευτούν έναντι του RSV με δύο τρόπους: Είτε με τον εμβολιασμό της μητέρας, ο οποίος διενεργείται μετά τη 32^η εβδομάδα κύησης στις έγκυες με αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού κατά την περίοδο εποχικής έξαρσης του RSV (1^η Νοεμβρίου – 31^η Μαρτίου) είτε μέσω της χορήγησης νιρσεβιμάμπης στο νεογνό που είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα μακράς δράσης για την πρόληψη της λοίμωξης από τον RSV. Μια δόση καλύπτει για όλο το διάστημα έξαρσης του ιού.

Η χρήση της νιρσεβιμάμπης έχει εγκριθεί από τον οργανισμό FDA στις ΗΠΑ από το 2023, από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων από το 2022 και έχει ενσωματωθεί από φέτος (2025) στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών της χώρας μας. Χορηγείται δωρεάν σε όλα τα νεογνά που γεννιούνται κατά την εποχική έξαρση του RSV (1^η Νοεμβρίου – 31^η Μαρτίου), εφόσον δεν εμβολιάστηκε η μητέρα κατά τη κύηση ή εμβολιάστηκε αλλά μεσολάβησε διάστημα λιγότερο από 2 εβδομάδες μέχρι τον τοκετό.

Τα εμβόλια αυτά αναμένεται να αλλάξουν την καθημερινότητα της παιδιατρικής πράξης τους χειμερινούς μήνες, αφού η χρήση τους σε άλλες χώρες φαίνεται ότι μείωσε σημαντικά τις εισαγωγές βρεφών κάτω του ενός έτους για βρογχιολίτιδα.

Για τους ηλικιωμένους 60 ετών και άνω και τους ενήλικες με υποκείμενα καρδιαγγειακά ή πνευμονολογικά νοσήματα υπάρχουν επίσης δύο αδειοδοτημένα εμβόλια για την πρόληψη του RSV που συστήνονται για εποχικό εμβολιασμό με μία δόση. Ο θεράπων γιατρός είναι ο αρμόδιος να συμβουλεύσει αν ενδείκνυνται ή αν χρειάζονται αυτές οι επιλογές για κάθε συγκεκριμένη περίπτωση.

Είναι εξαιρετικά σημαντικό οι γονείς να γνωρίζουν πότε πρέπει να αναζητήσουν άμεση ιατρική βοήθεια. Θα πρέπει να καλέσουν άμεσα τον θεράποντα παιδίατρο ή να μεταβούν άμεσα στο νοσοκομείο αν παρατηρήσουν ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω σοβαρά συμπτώματα που ενδέχεται να είναι απειλητικά για τη ζωή του παιδιού.

Ειδικότερα, άμεση ιατρική παρέμβαση απαιτείται όταν το παιδί παρουσιάζει δυσκολία στην αναπνοή, ταχύπνοια (γρήγορη και ρηχή αναπνοή) με ή χωρίς συριγμό, όταν αρνείται ή δεν ανέχεται τη σίτιση από το στόμα, όταν έχει μειωμένη διούρηση που μπορεί να υποδηλώνει αφυδάτωση, όταν είναι ιδιαίτερα ληθαργικό, όταν παρουσιάζει κυάνωση (δηλαδή μπλε χρώμα στα χείλη ή στο δέρμα λόγω έλλειψης οξυγόνου) και όταν παρουσιάζει υψηλό πυρετό ή επιδείνωση των συμπτωμάτων. Όλα τα παραπάνω είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά όταν πρόκειται για βρέφος κάτω των τριών μηνών.

Κατευθυντήριες Οδηγίες: Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP, 2014), National Institute for Health and Care Excellence – NICE (2021), Καναδική Παιδιατρική Εταιρεία (2014, αναθεώρηση 2021), Αυστραλιανές Οδηγίες για τη Βρογχιολίτιδα (2019, αναθεώρηση 2025).

Διεθνείς Οργανισμοί: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) – Δεδομένα για RSV, πρόληψη και επιδημιολογία.

Βασικές Επιστημονικές Μελέτες:

Piedimonte G, Perez MK. Respiratory Syncytial Virus Infection and Bronchiolitis. Pediatrics In Review. 2014;35(12):519–30.

Li Y, Wang X, Blau DM, et al. Global, regional, and national disease burden estimates of acute lower respiratory infections due to respiratory syncytial virus in children younger than 5 years in 2019: a systematic analysis. Lancet 2022; 399:2047 – 2064.

Munro APS, Martinón-Torres F, Drysdale SB, Faust SN. The disease burden of respiratory syncytial virus in Infants. Curr Opin Infect Dis. 2023 Oct 1;36(5):379-384.

Murray J, Bottle A, Sharland M, et al. Risk factors for hospital admission with RSV bronchiolitis in England: a population-based birth cohort study. PLoS One. 2014 Feb 26. 9(2): e89186.

Kirolos A, Manti S, Blacow R, Tse G, Wilson T, Lister M, et al; A Systematic Review of Clinical Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Bronchiolitis. J Infect Dis. 2020 Oct 7;222 (Suppl 7):S672-S679.

Alharbi AS, Al-Hindi MY, Alqwaiee M, et al. Saudi Initiative of Bronchiolitis Diagnosis, Management, and Prevention 2024 updated consensus on the prevention of respiratory syncytial virus. Ann Thorac Med. 2024 Jul-Sep;19(3):190-200.

Hammitt LL, Dagan R, Yuan Y, et al for the MELODY study group.. Nirsevimab for Prevention of RSV in Healthy Late-Preterm and Term Infants. N Engl J Med. 2022; 386:837-846

Drysdale S.B, Cathie K, Flamein F et al for the HARMONIE study group. Nirsevimab for Prevention of Hospitalizations Due to RSV in Infants. N Engl J Med 2023;389:2425-35.

Ares-Gómez S, Mallah N, Santiago-Pérez MI et al on behalf of the NIRSE-GAL study group. Effectiveness and impact of universal prophylaxis with nirsevimab in infants against hospitalisation for respiratory syncytial virus in Galicia, Spain: initial results of a population – based longitudinal study. Lancet Infect Dis 2024 Lancet Infect Dis 2024;24(8):817-828

Simões EAF., Pahud BA., Madhi SA., et al. Efficacy, Safety, and Immunogenicity of the MATISSE (Maternal Immunization Study for Safety and Efficacy) Maternal Respiratory Syncytial Virus Prefusion F Protein Vaccine Trial. Obstet Gynecol 2025; 145(2): 157-167. DOI: 10.1097/AOG.0000000000005816

Real-World Effectiveness of a Bivalent Prefusion F Vaccine (RSVpreF) During Pregnancy to Prevent Hospitalization for Respiratory Syncytial Virus (RSV)- Associated Lower Respiratory Tract Illness in Infants from Birth to Six Months of Age: 2024 RSV Season Results from a Multicenter Test-Negative Case-Control Study Conducted in Argentina.

Οι ιογενείς λοιμώξεις ταλαιπωρούν τα μικρά παιδιά και μαζί και τους γονείς τους, ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες. Τα υγιή παιδιά, ιδίως όταν ξεκινούν σχολείο ή παιδικό σταθμό, μπορεί να παρουσιάσουν ακόμα και 7-10 επεισόδια ιογενών λοιμώξεων το χρόνο, χωρίς αυτό να υποδηλώνει κάποια ανεπάρκεια του ανοσοποιητικού τους συστήματος.

Παρακάτω θα βρείτε μερικά από τα κλασικά συμπτώματα των ιογενών λοιμώξεων, πώς θα τα αντιμετωπίσετε και πότε να ανησυχήσετε.

Πυρετός

Ο πυρετός είναι τις περισσότερες φορές σύμπτωμα ιογενούς ή βακτηριακής λοίμωξης σε κατά τα άλλα υγιή παιδιά. Είναι το όπλο του οργανισμού μας για να αμύνεται στις λοιμώξεις.

Παιδιά με υψηλότερο πυρετό είναι πιθανότερο να έχουν κάτι σοβαρότερο, πολλές φορές όμως αυτά δε συμβαδίζουν και ο υψηλός πυρετός μπορεί να οφείλεται σε ιογενή λοίμωξη.

Η θερμομέτρηση στα βρέφη γίνεται με ηλεκτρονικό θερμόμετρο μασχάλης, ενώ σε παιδάκια μεγαλύτερα τους έτους βολικότερα είναι τα θερμόμετρα αυτιού.

Οι τιμές θερμοκρασίας είναι αντίστοιχες με των ενηλίκων, δηλαδή θεωρούμε δεκατική πυρετική κίνηση τις θερμοκρασίες 37,5 – 38 ^οC και πυρετό τις θερμοκρασίες πάνω από 38 ^οC.

Τι μπορείτε να κάνετε:

Αντιπυρετικό μπορεί να δοθεί επί πυρετού (πάνω από 38 ^οC ή και χαμηλότερα εφόσον το παιδί φαίνεται να μη νιώθει ευχάριστα).

Πρώτης γραμμής αντιπυρετικό είναι η παρακεταμόλη σε σιρόπι (όπως Depon, Panadol, Apotel κ.α.) σε δόση τα κιλά δια δύο σε ml ανά 6ωρο. Παιδιά άνω των 40 kg μπορούν να λάβουν παρακεταμόλη σε μασώμενα δισκία ή φακελίσκους σε δόση ενήλικα.

Πιο ισχυρό είναι το αντιφλεγμονώδες σιρόπι ιβουπροφαίνης (Algofren, Nurofen κ.α.) σε δόση τα κιλά δια τρία σε ml ανά 8ωρο.

Εφόσον χρειάζονται συχνά αντιπυρετικά μπορούν να χορηγούνται εναλλάξ κάθε 4 ώρες – καλό είναι να έχει ενημερωθεί ο παιδίατρος.

Η χορήγηση γίνεται πάντα με δοσομετρική σύριγγα σιγά σιγά στο πλάι του στόματος ώστε να αποφεύγεται ο έμετος ή η απώθηση με τη γλώσσα.

Για την πτώση του πυρετού συστήνονται βοηθητικά ελαφρά ένδυση, ελαφρά διατροφή και άφθονα υγρά, ξεκούραση και χλιαρό μπάνιο (όχι όμως κατά την άνοδο του πυρετού).

Βρέφη < 3 μηνών :  Για βρέφη κάτω των 3 μηνών που παρουσιάζουν δεκατική πυρετική κίνηση ή πυρετό, η επικοινωνία με τον παιδίατρο θα πρέπει να είναι άμεση και η πιθανότητα για νοσηλεία στο νοσοκομείο είναι σημαντική. Αυτό συμβαίνει γιατί τα βρέφη κινδυνεύουν από σοβαρότερες λοιμώξεις, το ανοσοποιητικό τους σύστημα είναι ανώριμο και δεν έχουν ακόμα εμβολιαστεί.

Βρέφη > 3 μηνών : Μεγαλύτερα βρέφη και παιδιά με πυρετό μπορούν να λάβουν αντιπυρετικό στο σπίτι κατάλληλο για την ηλικία τους και οι γονείς έχουν περιθώριο να παρακολουθήσουν την εξέλιξη και να επικοινωνήσουν με τον παιδίατρο σε δεύτερο χρόνο με ηρεμία.

red flags

Ανησυχητικά σημεία που επιβάλλουν άμεση επικοινωνία με παιδίατρο είναι:

• Μη ανταπόκριση του πυρετού στα αντιπυρετικά (δηλαδή μη ύφεση σε θερμοκρασία κάτω των 38,3 ^οC)
• Υπερπυρεξια (θερμοκρασία άνω των 41 ^οC)
• Κακή εικόνα του παιδιού εκτός πυρετού

(χρώμα: ωχρότητα κυάνωση, διάθεση: νωθρότητα υπνηλία, ευερεθιστότητα, μη διάθεση για παιχνίδι και μη λήψη τροφής – υγρών)

Η καλή διάθεση του παιδιού εκτός πυρετού είναι γενικά ένα από τα σημαντικότερα κλινικά σημεία για την αξιολόγηση της βαρύτητας της λοίμωξης

• Δυσκολία στην αναπνοή
• Εμετοί – αφυδάτωση
• Αιμορραγικό εξάνθημα (βλ. στην ενότητα εξάνθημα)
• Πυρετικοί σπασμοί

Ρινίτιδα

Η ρινίτιδα είναι το συχνότερο σύμπτωμα ιογενών λοιμώξεων στα παιδιά ιδιαίτερα με την έναρξη βρεφονηπιακών σταθμών.

Είναι ένα σύνηθες πρώτο σύμπτωμα της επαφής του οργανισμού με ένα νέο λοιμογόνο παράγοντα.

Τι μπορείτε να κάνετε: Είναι σημαντικός ο συστηματικός καθαρισμός της μύτης με φυσιολογικό όρο. Προτιμότερη είναι η χρήση αμπούλας φυσιολογικού όρου που είναι μιας χρήσης και επομένως πάντα αποστειρωμένη.

Μπορεί να επαναλαμβάνεται αρκετές φορές τη μέρα πριν τα γεύματα και πριν τον ύπνο. Σε παιδιά μεγαλύτερα του έτους χρήσιμα μπορεί να φανούν τα σπρέι φυσιολογικού ορού που μπορεί να χρησιμοποιούνται αντιστοίχως αρκετές φορές την ημέρα. Οι συσκευές αναρρόφησης των εκκρίσεων μπορούν να χρησιμοποιηθούν αλλά με προσοχή στα μικρά βρέφη για τον κίνδυνο μικροτραυματισμών και μόνο εφόσον προηγηθεί πλύση με φυσιολογικό για ρευστοποίηση των εκκρίσεων.

Βήχας

 Ο βήχας είναι το συχνότερο σύμπτωμα ιογενών λοιμώξεων ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού.

Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων οφείλεται σε ιώσεις και ο ρόλος του είναι να αποβάλλει τις εκκρίσεις που θα μπορούσαν δευτερογενώς να κατέβουν στο θώρακα και να προκαλέσουν την επιπλοκή της πνευμονίας. Συχνά στο άκουσμά του οι γονείς ανησυχούν ότι το παιδί επιδεινώνεται. Μπορεί να είναι ξηρός η παραγωγικός, βαθύς ή επιφανειακός.

Η αντιμετώπιση του βήχα που οφείλεται σε ιογενείς λοιμώξεις συνεπώς δεν στηρίζεται στην προσπάθεια διακοπής του αλλά στο να καταπραΰνει και να μαλακώσει την ένταση του, ώστε να ανακουφιστεί το παιδί. Πολλές φορές ο ιογενής βήχας μπορεί να διαρκέσει έως και 3 εβδομάδες και ακόμα και σε αυτή την περίπτωση υποχωρεί από μόνος του.

Ανήσυχος ύπνος: Ο βήχας είναι συνήθως πιο έντονος τη νύχτα και συχνά αφυπνίζει το παιδί. Κατά την κατάκλιση εκκρίσεις από τη ρινική και τη στοματική κοιλότητα  ρέουν στον οπισθοφάρυγγα και στις αναπνευστικές οδούς και προκαλούν αντανακλαστικό βήχα (οπισθορρινική έκκριση). Δυστυχώς με το μηχανισμό αυτό ο παιδί θα ξυπνήσει τη νύχτα αλλά δε σημαίνει ότι η κατάστασή του χειροτερεύει. Συχνά τα παιδιά καταλήγουν να κάνουν εμετό μετά από έντονο βήχα και αυτό, ενώ θορυβεί τους γονείς είναι ένας τρόπος να ανακουφιστούν τα ίδια από τις εκκρίσεις.

Τι μπορείτε να κάνετε: Βοηθητικά για τη ρευστοποίηση και ευκολότερη αποβολή των εκκρίσεων είναι η λήψη άφθονων υγρών και οι ρινοπλύσεις, τα ζεστά ροφήματα με μια κουταλιά μέλι (για παιδιά μεγαλύτερα του έτους) και η εισπνοή ζεστών υδρατμών στο μπάνιο, ιδιαίτερα πριν την κατάκλιση.

Επιπλέον, μπορεί να βοηθήσει ο καλός αερισμός των χώρων, η υγροποίηση της ατμόσφαιρας του σπιτιού, ο ύπνος με ανασηκωμένο προσκέφαλο ή στο πλάι ή μπρούμυτα, αλλά και κάποιο φυτικό σιρόπι για τον παιδικό βήχα με βάση το μέλι και κατάλληλο για την ηλικία του παιδιού. Για παιδιά μεγαλύτερα των 2 ετών εντριβές με μενθόλη ή ευκάλυπτο μπορεί να βοηθήσουν τα παιδιά να κοιμηθούν καλύτερα.

Η χρήση εισπνεόμενων βρογχοδιασταλτικών ή και κορτιζόνης σε σιρόπι ή σταγόνες έχουν συγκεκριμένες ενδείξεις (άσθμα, λοιμώδης συριγμός, λαρυγγίτιδα) δεν έχουν καμία ένδειξη για το βήχα που οφείλεται σε ιογενείς λοιμώξεις και θα πρέπει να χορηγούνται μόνο κατόπιν εξέτασης και οδηγίας του παιδιάτρου.

red flags

Ανησυχητικά σημεία ότι ο βήχας μπορεί να χρειαστεί αγωγή ή περαιτέρω διερεύνηση είναι:

• λαρυγγικός βήχας (υψίσυχνος βήχας σαν το γάβγισμα σκύλου) (βλ. παρακάτω)
• βήχας που συνοδεύεται με δυσκολία στην αναπνοή (βλ. πίνακα και εικόνα)
• βήχας που διαρκεί πάνω από 2 εβδομάδες
• βήχας παροξυσμικός που συνοδεύεται με άπνοιες
• βήχας με αιμόπτυση

Δυσκολία στην αναπνοή
Ηλικία παιδιού	Ταχύπνοια
<6 μηνών	>60/λεπτό
6-12 μηνών	>50/λεπτό
>12 μηνών	>40/λεπτό
Οποιαδήποτε ηλικία	Θορυβώδης αναπνοή
Οποιαδήποτε ηλικία	Δυσκολία στην αναπνοή (σαν να έχει λαχανιάσει μετά από τρέξιμο και δεν του φτάνει η ανάσα ενώ βρίσκεται σε ηρεμία) Διακεκομμένη ομιλία
Οποιαδήποτε ηλικία	Το δέρμα κάτω και ανάμεσα στα πλευρά να ρουφιέται μέσα σε κάθε ανάσα του παιδιού. (εισολκές διαφραγμάτων, μεσοπλευρίων, σφαγής) (εικόνα)

 

 

Λαρυγγικός βήχας

Η λαρυγγίτιδα είναι συνήθως ιογενούς αιτιολογίας και μπορεί να προσβάλει βρέφη και παιδιά ηλικίας 6 μηνών – 6 ετών τους φθινοπωρινούς και καλοκαιρινούς μήνες.

Τα συμπτώματα εκδηλώνονται νυχτερινές ώρες, συνήθως διαρκούν 1-3 24ωρα και είναι:

ρινίτιδα, πυρετός ή συνηθέστερα δεκατική πυρετική κίνηση, βράγχος φωνής, χαρακτηριστικός λαρυγγικός βήχας σαν γάβγισμα σκύλου, εισπνευστικός συριγμός και δυσκολία στην αναπνοή.

Τι μπορείτε να κάνετε:

Τα πρόδρομα συμπτώματα όπως τα δέκατα, η ρινίτιδα, το βράγχος φωνής και βήχας με ήπια λαρυγγική χροιά δεν απαιτούν θεραπεία αλλά μόνο παρακολούθηση.

Άμεση όμως παρέμβαση απαιτείται σε περίπτωση που παρατηρηθεί λαρυγγικός βήχας με συνοδό σφύριγμα κατά την εισπνοή και συνεπώς δυσκολία στην είσοδο του αέρα. Τότε το παιδί πρέπει να βγει αμέσως σε καθαρό και δροσερό αέρα – παράθυρο, μπαλκόνι, ύπαιθρο και δεν θα πρέπει να ενοχλείται και να κλαίει αλλά να παραμένει ήρεμο. Θα πρέπει να του χορηγηθεί κορτιζόνη και ενδεχομένως να μεταφερθεί στο νοσοκομείο.

Σε περίπτωση υποψίας λαρυγγίτιδας, θα πρέπει να γίνει έγκαιρα επικοινωνία με τον παιδίατρο και εφόσον κριθεί απαραίτητο (εισπνευστικός συριγμός σε ηρεμία, δυσκολία στην αναπνοή) να χορηγηθούν σταγόνες κορτιζόνης άπαξ (Soldesanil drops) Επί παραμονής των συμπτωμάτων την επόμενη μισή ώρα, επιδείνωσης ή αμφιβολίας θα πρέπει άμεσα το παιδί να μεταφέρεται στο εφημερεύον παιδιατρικό νοσοκομείο για περαιτέρω αντιμετώπιση.

 

Έμετος

Οι έμετοι είναι το πιο επικίνδυνο σύμπτωμα σε μια γαστρεντερίτιδα γιατί οι συνεχείς έμετοι μπορεί δυνητικά να οδηγήσουν το παιδί σε αφυδάτωση. Για αυτό το λόγο το πιο σημαντικό είναι να διακοπεί ο φαύλος κύκλος ερεθισμού του στομάχου με νερό ή τροφή που οδηγεί σε επόμενο έμετο.

Τι μπορείτε να κάνετε: Συστήνεται να μη δοθεί τίποτα στο παιδί – νερό η φαγητό για τουλάχιστον μία με δύο ώρες μετά το επεισόδιο εμέτου. Επιτρέπεται μόνο να βραχούν τα χείλη με νερό εάν το παιδί επιμένει ότι διψά. Έπειτα κ εφόσον δεν έχει ακολουθήσει άλλο επεισόδιο εμέτου μπορεί να ξεκινήσει κλασματική χορήγηση υγρών, δηλαδή χορήγηση νερού με ένα κουταλάκι του γλυκού κάθε 5 λεπτά για μια ώρα. Εφόσον το παιδί το ανεχτεί μπορεί να ακολουθήσει χορήγηση μικρής ποσότητας στεγνών τροφών όπως κράκερ, φρυγανιά, ψωμί. Εάν στο μεταξύ επαναληφθεί έμετος θα πρέπει εκ νέου να ξεκινήσει η διαδικασία.

Εφόσον το παιδί ανεχτεί καλά τα υγρά και τα στερεά συνεχίζει με ελαφρά διατροφή όπως ψωμί, ζυμαρικά, ρύζι, κρέας, κοτόπουλο, τυρί, πατάτα, καρότο.

Βρέφη που θηλάζουν συνεχίζουν το θηλασμό  με μικρά και συχνά γεύματα προσπαθώντας να τηρηθεί ένα ελάχιστο μεσοδιάστημα μιας ώρας μετά τον τελευταίο έμετο. Βρέφη που σιτίζονται αποκλειστικά με φόρμουλα επίσης συνεχίζουν με μικρά και συχνά γεύματα χωρίς να συνίσταται αραίωση του γάλακτος.

red flags

Ανησυχητικά σημεία είναι:

• συνεχείς ρουκετοειδείς έμετοι σε μικρά βρέφη
• πρόσμιξη αίματος ή πράσινων χολωδών υγρών
• συνύπαρξη υψηλού πυρετού ή έντονου κοιλιακού άλγους
• κακή εικόνα του παιδιού
• αυχεναλγία ή αυχενική δυσκαμψία

 

Διάρροια

Οι διαρροϊκές κενώσεις μπορεί να είναι σύμπτωμα ιογενούς λοίμωξης του γαστρεντερικού ή αναπνευστικού συστήματος, όμως συνήθως δεν είναι το ίδιο ανησυχητικές ως σύμπτωμα όσο οι έμετοι.

Ο λόγος είναι ότι ο κίνδυνος αφυδάτωσης είναι πολύ μικρότερος σε αυτή την περίπτωση καθώς το παιδί εφόσον δεν κάνει εμετούς αναπληρώνει από το στόμα τις απώλειες υγρών κ ηλεκτρολυτών.

Τι μπορείτε να κάνετε:

• Ελαφρά διατροφή και αποφυγή επεξεργασμένων τροφών όπως μπισκότα, σοκολάτες και τροφών πολύ πλούσιων σε φυτικές ίνες
• Τις πρώτες μέρες μπορούν να χορηγηθούν

φακελίσκοι τζελ διοσμεκτίτη (Diolin liquid) αφού επικοινωνήσετε πρώτα με παιδίατρο.

• Εάν οι διάρροιες διαρκούν πάνω από 10-14 ημέρες παρά την ελαφρά διατροφή έχει νόημα η παροδική αφαίρεση από τη διατροφή του παιδιού της λακτόζης, αφού επικοινωνήσετε πρώτα με παιδίατρο

red flags

Επικοινωνήστε με τον παιδίατρο σε περίπτωση:

• διαρροϊκών κενώσεων που περιέχουν πρόσμιξη αίματος
• συνοδεύονται με υψηλό πυρετό, έντονο κοιλιακό άλγος και κακή γενική εικόνα του παιδιού
• είναι πολλές σε αριθμό (περίπου άνω των 10 ημερησίως)
• συνεχίζονται για πάνω από εβδομάδα χωρίς βελτίωση 

Όρεξη για φαγητό

Η όρεξη για φαγητό/νερό σε παιδιά με ιογενείς λοιμώξεις είναι μειωμένη και αυτό είναι αναμενόμενο. Τα περισσότερα παιδιά ελαττώνουν σημαντικά τις ποσότητες φαγητού για κάποιες μέρες όταν είναι άρρωστα και αυτό ΔΕΝ θα επηρεάσει τη μακροπρόθεσμή τους σωματική και πνευματική ανάπτυξη. Είναι σύνηθες τα παιδιά να είναι ακόμα πιο ανόρεκτα στο τέλος των ιογενών επεισοδίων και ενώ ο πυρετός ή άλλα πιο θορυβώδη συμπτώματα έχουν υποχωρήσει.

Όλα τα παιδιά όμως θα πρέπει να λαμβάνουν επαρκείς ποσότητες υγρών για να αποφευχθεί η αφυδάτωση. Άφθονα υγρά βοηθούν στον πυρετό για την αποφυγή αφυδάτωσης αλλά και στο βήχα για τη ρευστοποίηση των εκκρίσεων.

Ενθαρρύνετε το παιδί να πίνει το νερό σε μικρές γουλιές μέσα στην ημέρα και να τρώει έστω και μικρές ποσότητες από τροφές που του αρέσουν (comfort food). Η κοτόσουπα έχει αποδεδειγμένα συσχετιστεί με θρεπτικά συστατικά που ευοδώνουν την ταχύτερη ανάρρωση κατά τις ιώσεις.

Εξάνθημα

Τα εξανθήματα είναι συχνό σύμπτωμα στην παιδική ηλικία και δεν είναι πάντα αλλεργικής αιτιολογίας. Μπορεί αρκετά συχνά να εμφανίζονται στα πλαίσια ιογενών λοιμώξεων.

Συνήθως συνυπάρχει και κάποιο από τα παρακάτω συμπτώματα: ρινίτιδα, βήχας, έμετος ή διάρροια με ή χωρίς πυρετό. Στις περισσότερες περιπτώσεις το ιογενές εξάνθημα έχει τη μορφή ερυθρών κηλίδων ή και βλατίδων που εξαφανίζονται στην πίεση και δεν είναι ενοχλητικό για το παιδί. (βλ. εικόνα)

Τι μπορείτε να κάνετε:

Τις περισσότερες φορές το ιογενές εξάνθημα δεν είναι ενοχλητικό για το παιδί και υποχωρεί αυτόματα μετά από λίγες μέρες χωρίς θεραπεία, καθώς η λοίμωξη κάνει τον κύκλο της.

Εάν διαπιστωθεί κνησμός ή ενόχληση (φαγούρα, γκρίνια) μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατόπιν οδηγιών παιδιάτρου καταπραϋντική λοσιόν τοπικά στο δέρμα ή και από του στόματος αντιισταμινική αγωγή. Αν η εικόνα του εξανθήματος σας ανησυχεί επικοινωνήστε με τον παιδίατρο.

red flags

Ανησυχητικά σημεία είναι:

• Εμφάνιση διαφορετικού τύπου εξανθήματος ή αλλαγή ήδη υπάρχοντος: τα είδη εξανθήματος που προκαλούν ανησυχία είναι οι εκχυμώσεις (μελανιές), οι πετέχειες ή αιμορραγικό εξάνθημα (στικτά αιμορραγικά στοιχεία κάτω από το δέρμα που δεν εξαφανίζονται αλλά παραμένουν σταθερά παρά την άσκηση ήπιας πίεσης στο δέρμα με ένα γυάλινο ποτήρι ή τεντώνοντας το δέρμα με το χέρι – glass test, βλ εικόνες), φυσαλίδες με υγρό ή τέλος εξάνθημα που επεκτείνεται στους βλεννογόνους (χείλη, πρωκτός)
• Κακή γενική εικόνα του παιδιού με υψηλό πυρετό, εμέτους, αφυδάτωση, αυχεναλγία
• Συνοδά οιδήματα ή έντονος κνησμός υποδηλώνει αλλεργική αιτιολογία